آخرین روز نجف

پس از صرف صبحانه، ساک‌ها را بستیم. همۀ اعضای کاروان ساک‌هایشان را در اتاقی گذاشتند و اتاقها را تخلیه کردند تا نظافت‏کاران، آنها را برای گروه بعد آماده کنند.

ساعت 9 برای آخرین زیارت، راهی حرم مطهّر شدیم. در زاویۀ جنوب شرقی صحن، در سایه تجمع کردیم. روحانی دعای عهد، زیارت امین‏اللّه‏، وداع امیرالمؤمنین و نیز اشعاری را خواند:

مرغ روحم به نجف میل پریدن دارد

               چون کبوتر دلم از شوق پریدن دارد

کاظمین ونجف وسامره وصحن حسین

         خوش‏تر از خلد برین است که دیدن دارد

... در پایان، روحانی کاروان با امام علی(ع)† مناجات کرد و چون آخرین لحظات تشرّف در حرم بود، حاضران مخصوصاً خانم‌ها حال خوبی پیدا کرده بودند و می‏گریستند. اما من در این بین گریه نمی‏کردم. نمی‏دانم آیا در کربلا گریه خواهم کرد یا نه. اگر چنین شد، خواهم نوشت.

پس از ذکر مصیبت و مناجات، قرار شد ساعت 11 گرد آییم و با اتوبوس به هتل برگردیم. سپس همه متفرّق شدند.

یادی از امام خمینی

امروز پس از زیارت مفصّل، محل سکونت امام خمینی را به هنگام تبعید در نجف یافتم. هنگام ورود به شارع‌الرسول از طرف چهارراه، خانه در چهارمین کوچۀ سمت چپ واقع است و فاصلۀ اندکی تا خیابان دارد. منزل در حال ویرانی است.

روحانی را در خیابان دیدم. با تعجب گفت: قصابی‏ای را دیدم که یخچال نداشت. پس از گفتۀ او قصابی‏ای را دیدیم که یخچال بستنی‏فروشی داشت، اما گوشت‌ها را به قلاب آویزان کرده بود.

به اتفاق او به «مسجد هندی» در شارع‌الرسول رفتیم. امام خمینی در زمان تبعید خود در این مسجد تدریس می‌کرد. مسجد، مجاور کتابخانۀ آیت‏الله سید محسن حکیم قرار دارد. در آنجا طلاب و روحانیان فراوانی را دیدیم که حلقه حلقه گرد استاد نشسته‌اند  و به درس او گوش می‏دهند. این صحنه، بیننده را به یاد معنای لغوی «شاگرد» می‏اندازد. می‏گویند: این کلمه در اصل «شاه‏گرد» بوده است. شاهان خدمتکارانی داشتند که برگرد او آماده به خدمت بودند و لذا به آنها «شاگرد» می‏گفتند. در مکتب‏خانه‏ها هم به دلیل اینکه جویندگان دانش بر گرد استاد می‏نشستند، به آنان «شاگرد» گفته‏اند.^[1] نمونه‏ای از فقر

ساعت 11 برای صرف ناهار و آخرین نماز در نجف به هتل برگشتیم. هنگام ناهار، چهار زن و یک پسر بچه به در هتل آمدند و غذا در‏خواست کردند. به زنی که بچۀ شیرخوار در بغل داشت، خواستم مبلغی به او بدهم، اما او با دست به دهانش اشاره کرد که یعنی گرسنه است و غذا می‏خواهد. هرچه کردم پول را قبول نکرد. یکی از آنها می‏گفت: «ایران، برکات». منظورش این بود که نعمت در ایران فراوان است. به داخل رفتم و مقداری از میوه‏های خود و همسفران را بردم، اما همگی هجوم آوردند و به سختی توانستم مقداری از میوه‌ها را به او بدهم. با اینکه مابقی آن را میانشان تقسیم کردم، اما آنان هنوز در اطراف هتل حضور داشتند. در پاکت‌های پلاستیکی کثیفی که گویا از زباله‏دانی پیدا کرده بودند، غذا ریختم. هنگام دادن غذا آن قدر هجوم آوردند و سر و صدا راه انداختند که یکی ـ دو نفر از کارکنان هتل آمدند و آنها را با تندی دور کردند و در را بستند.

روحانی گفت: این قبیل رفتارها در زمان صدام بسیار زیاد بود و آنچه دیدی، تنها گوشۀ اندکی از چیزی بود که آن زمان می‏دیدیم.

به سوی کربلا

پس از ناهار، نماز جماعت در نمازخانۀ هتل برگزار شد. اتوبوس ساعت 2 به طرف کربلا حرکت کرد و دو ماشین نظامی، اسکورت شش اتوبوس را به عهده داشتند. ساعت 3:30 به قبر منسوب به شهید کربلا «عون بن عبدالله بن جعفر» رسیدیم. قبر عون در گذشته بیرون کربلا بود، اما اکنون جزء شهر شده است.

پس از زیارت عون، با حفاظت ماشین‌های نظامی به طرف مزار «حرّ» حرکت کردیم. براساس اخبار، حضرت عباس(ع)† دور از بقیۀ شهدای کربلا و علی اکبر† پایین پای امام حسین(ع)† مدفون است و بقیۀ شهدا در یک جا پایین پای امام(ع)† دفن شده‏اند و خبری در مورد جدا بودن قبر عون وجود ندارد. روحانی کاروان هنگام حرکت به سمت مزار حر، طی سخنانی این عون را امام‏زادۀ دیگری معرفی کرد که نامش عون بن عبدالله بوده است؛ اما از شهدای کربلا نبوده است.

توفیق زیارت حرّ نیز نصیب شد. قدیمی‏ترین مدرکی که پیدا کرده‏ام که جدا بودن قبر حرّ از دیگران را نشان می‏دهد، «کامل بهایی» است که در سال 675 ق. تألیف شده است.^[2] «نزهة القلوب» که به سال 740 ق. نوشته شده، قبر حرّ را جدا دانسته است.^[3] شهید اوّل(م 786 ق.) در کتاب «دروس» یادآور شده که مناسب است پس از زیارت امام حسین(ع)†، علی اکبر و سایر شهدا و حضرت عباس و حرّ زیارت شوند.^[4] شهادت شهید اوّل نگذاشت این کتاب به اتمام رسد. پس «دروس» را در پایان حیاتش نوشته است. بنابراین می‏توان مزار معروف را به حرّ نسبت داد.

در کربلا

عصر ساعت 5:30 به محل اقامت در کربلا؛ یعنی هتل سفینه، واقع در ابتدای خیابان جنّة الحسین(ع)†رسیدیم. به دلیل نزدیک بودن این هتل به حرم مطهّر، دیگر نیازی به اتوبوس نیست، بلکه نیروهای نظامی، از مقابل هتل، راه را بر ماشین‌ها می‌بندند و عابرانی که می‏خواهند وارد جنّة الحسین شوند، بازرسی بدنی می‏شوند.

امکانات اتاق ما: چهار تخت، کولر، تلویزیون، پنکۀ دیواری، حمام، توالت معمولی و فرنگی، دستشویی، آینۀ بزرگ، ساعت دیواری، تلفن داخلی، کمد، یخچال، فلاسک (فلاکس) چای.

در اینجا هم مانند نجف، آب جوش و چای کیسه‏ای، بطری آب بهداشتی و دربسته در هتل موجود است و مسافران هر مقدار بخواهند، می‏توانند رایگان از هتل‌دار بگیرند.

در هتل ساعات خاصی برای صرف غذا اعلام شده است: صبحانه: 7:30 ـ 9، ناهار: 2 ـ 3، شام: 9 ـ 10.

در اینجا به دلیل نزدیکی به حرم، تنها بعضی جاها که ممکن است زائران نتوانند راه را پیدا کنند، بنا شد با هم برویم. عصر ساعت 7 همگی از مقابل هتل به طرف حرم راه افتادیم و از پشت مرقد حضرت عباس(ع) سر در آوردیم. به احترام امام حسین(ع)† آن مزار را دور زدیم و از بین‌الحرمین به طرف آستان سیدالشهدا(ع) حرکت کردیم.

در حال حرکت دسته­جمعی، یکی از همسفران با گوشی همراهش فیلمبرداری را شروع کرد. او رو به جمعیت و عقب‌عقب راه می‏رفت. با دست دیگر به یکی از زائران کاروان ما اشاره کرد که جلو بیاید. همسفر با این تصوّر که می‌خواهد از او فیلم بگیرد، فوری جلو جمعیت رفت و ژست شخصیت‌ها را به خود گرفت. چند قدمی راه نرفته بود که دوباره فیلم‌بردار به او اشاره کرد که: جلو بیا. معلوم شد فیلم‌بردار می‏خواسته بفهماند که آن شخص دوربین را بگیرد تا او بتواند میان جمعیت برود!

بین‌الحرمین

در گذشته هردو بارگاه میان خانه‏های مسکونی بود و بین دو حرم، علاوه بر خانه، بازار هم وجود داشت. تا اینکه به محض فرو نشاندن قیام، در سال 1411 ق. رژیم صدام شروع کرد به خراب کردن ساختمان‌های اطراف و بین دو حرم. اکنون میان دو حرم و بر گرد آنها خیابان عریضی ساخته‏اند. اگر دو طرف بین‌الحرمین، مانند اطراف صحن‌ها حجره یا دیوار بسازند، صحن بزرگ و کم‏مانندی بنا خواهد شد و ساختمان هردو حرم، جزء یک مجموعه به حساب می‏آید.

در مورد علت این اقدام صدام، نظرهای مختلف می‏دهند. بعضی می‏گویند: او می‏خواست با این کار ظاهر مذهبی به خود بگیرد. بعضی دیگر می‏گویند: برای رفاه زائران و جلب زائر، بلکه از نظر او برای جلب توریست، این کار صورت گرفت تا به درآمدهایش افزوده شود و... . اما به نظرم هدف اصلی صدام، هیچ‏یک از اینها نبود. او به محض فرونشاندن قیام، چنین کرد. در آن موقع هواپیماها و موشک‌های کشورهای خارجی مراکز مهم اقتصادی عراق را نابود کرده بودند. عراق از نظر اقتصادی در موقعیتی نبود که بتوان آن را آباد کرد. اگر صدام اهل آباد کردن عراق بود، کارهای مهم‏تری هم وجود داشت. به نظر می‏رسد به علت اینکه قیام کنندگان، به «حرمین» پناه بردند و کوچه پس کوچه‏های بین دو حرم محل امنی برای مجاهدان بود و از سوی دیگر هجوم به بارگاه‏های مذهبی خشم مردم را برمی‏انگیزد، او برای سرکوبی آسان مبارزان، اقدام به تخریب اطراف دو حرم و میان آنها کرد.

ذکر مصیبت

آقای ابراهیمی در بین‌الحرمین حال خوبی پیدا کرده بود و در طول مسیر گریه‌کنان اشعاری را می‏خواند. او گریۀ دروغین نمی‏کرد و به شنوندگانش هم اصرار و التماس نمی‏کرد که حتماً بگریند. اگر شنونده با صدای بلند گریه نمی‏کرد، سخنان بی‏اساس و غیر منطقی را به کار نمی‏برد: «نکنه دلت برای حسینِ فاطمه نمی‏سوزه؟ نکنه گناه، قلبت رو سیاه کرده؟ نکنه؟ نکنه؟» مدّاحی که این سخنان بی‌اساس را به زبان می‏آورد، بعید است که برای «حسین فاطمه» این کلمات را بر زبان آورده باشد، بلکه او احتمالاً مقاصدی جز این دارد؛ زیرا روحیات افراد متفاوت است: بعضی‌ سریع به گریه می‏افتند و بعضی دیرتر. این حرف‌های نامربوط، باعث شده تا عده‌ای در مورد خودشان به شک بیفتند که نکند گرفتار ضعف ایمان‌اند و چه بسا بعضی به همین دلیل رغبتی به شرکت در مراسم عزاداری نشان نمی‏دهند و حتی ممکن است به دلیل گریه نکردن، خجالت بکشند. انسان‌های باتقوایی را سراغ داریم که در مراسم عزاداری به آسانی نمی‌گریند و در مقابل، شارلاتان‌هایی هم هستند که به شدّت گریه می‌کنند. «گریه» عملی مستحبی است مانند خیلی از مستحبات دیگر. همین که شخصی عملی مستحبی را به جا نیاورد، متهم به بی‌تقوایی نمی‌شود. خوشبختانه آقای ابراهیمی اهل این حرف‌ها نیست. او راست و دروغ را به هم نمی‏بافد تا به هر نحو ممکن شنونده را بگریاند.^[5] وظیفه خود را انجام می‏دهد، خواه کسی گریه کند یا نکند. با این حال همراهان، به ویژه خانم‌ها، خیلی می‏گریستند:

پیش از ورود به صحن، روحانی اذن دخول خواند و علاوه بر مناجات با امام(ع) ذکر مصیبت کرد.

اولین زیارت سیدالشهدا(ع)

در صحن، دسته‏جمعی زیارت وارث را خواندیم. روحانی زبان حال حضرت زینب3 را در قالب اشعاری بیان کرد.

آقای ابراهیمی نیز ابیاتی در رثای حضرت علی اصغر(ع) خواند:

می‏رود تا آسمان‌ها

                                   آه غربت از دل من

یک طرف من باگل خود،

                          یک طرف هم خیل دشمن

سینه‏ام دارد شراره،

                                روی دستم شیرخواره

تیر زهرآگین دشمن،

                                   سوی او دارد نشانه

چون قبلاً صحن و سرای کوچک امام علی(ع)† را دیده بودم، انتظار داشتم آستانۀ امام حسین(ع)† هم کوچک باشد و لذا کوچکی آن، سبب شگفتی‏ام نشد.

پس از مراسم کوتاه، پراکنده شدیم و قرار شد بعد از نماز عشا همگی با هم به حرم حضرت عباس(ع) مشرّف شویم. اولین زیارت حضرت اباعبداللّه(ع)‏† را به جا آوردیم. در بارگاه باشکوه سیدالشهدا(ع) معنویت خاصی حاکم است. خانمی در کاروانی دیگر با اولین نگاه به گنبد مطهر، بیهوش شده بود.

 اینجا محلّ رفت و آمد ائمه اطهار:، علمای بزرگ و صالحان فراوان بوده است. بهترین انسان‌ها در این مکان به نماز ایستاده‏اند؛ بهترین انسان‌ها در همین جا به شهادت رسیده‏اند، چه در عصر امام حسین(ع)† و چه در عصر ما. محل اصابت هزاران گلوله بر در و دیوار حرم نمایان است. مردم عراق در سال 1411ق. علیه حکومت صدام قیام کردند و شهرهای مهمی چون کربلا را به تصرف خود درآوردند. اما وقتی قیام با شکست مواجه شد، مردم با این گمان که لشکر صدام حرمت حرم اباعبداللّه‏(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) را نگه می‏دارد، به آن دو جا پناه بردند. اما بعثیان وحشی، به هر دو حرم هجوم بردند و مردم را به رگبار مسلسل بستند و عدۀ زیادی را در جوار مولایشان به شهادت رساندند. مهاجمان می‏توانستند پناهندگان را با گازهای مخصوص از حرم خارج کنند، اما آنان با قتل عام در حرم و تیراندازی به ضریح‌های مقدس، به مردم فهماندند که هیچ چیز مانع دنیای آنها نمی‏شود و با هر وسیلۀ ممکن و از هر راهی، مخالفانشان را نابود می‏کنند.

بگذریم، مدفن سیدالشهدا(ع) جدا از بقیۀ شهدا است و علی اکبر(ع) پایین پای حضرت مدفون است. چند متر پایین‏تر، بقیۀ شهدا در یک بقعه مدفون‌اند و نام‌هایشان را بر تابلویی نوشته‏اند. البته مزار حضرت عباس(ع) جدا است. مزار حرّ هم جدا است. حجره‏ها گرداگرد حرم را فراگرفته‏اند و کارگران در حال ساخت و ساز طبقۀ دوم آنها هستند. سقف برخی قسمت‌ها ساخته شده و هنوز آجری است و در برخی قسمت‌ها مشغول اسکلت‏بندی هستند.

مقام شهدای کربلا

ابهامی که تا پیش از سفر کربلا برایم حل نشده بود و شاید حل آن از برکات این سفر باشد، علت برخورداری شهدای کربلا از مقام استثنایی است. در مورد علت آن می‏گویند: با اینکه آنها قبل از عاشورا از شهادتشان خبر داشتند، دست از حمایت امام حسین(ع) برنداشتند.

به نظر می‏رسد اگر فضیلت آنها صرفاً به دلیل خبر داشتن از مرگ باشد، کسانی که عملیات شهادت‏طلبانه انجام می‏دهند، باید دارای همان مقام باشند؛ در حالی که کسی این را نمی‏پذیرد. پس آگاهی از کشته‌شدنشان، تنها یکی از عوامل مقام والای آنها است و باید موارد دیگر را نیز جستجو کرد. اهمیت حرکت امام تا پیش از عاشورا با عقل بشری قابل درک نبود و معلوم بود سرانجامش مرگ است. لذا شخصیت‌های برجسته‏ای چون: ابن‏عباس، محمد حنفیه، جابر بن عبدالله انصاری، ابوسعید خُدری و فرزدق، امام را از این قیام باز می‏داشتند و عاقبت وخیم را گوشزد می‏کردند.

امام در مقابل سفارش آنها، یا جواب نمی‏داد یا جواب او نوعاً استدلالی نبود. خلاصۀ برخی پاسخ‌های آن حضرت چنین است: بهتر از تو می‏دانم که کشته می‏شوم؛ هرچه قضای الهی باشد محقّق می‏شود؛ برنمی‏گردم؛ اینها نامه‏هایشان است؛ حرکتم به امر خدا و رسول او بوده است؛ به کوفی‌ها وعده داده‏ام؛ دیگر تصمیم خود را گرفته‏ام.

پاسخ‌های امام نشان می‏دهد حضرت چیزی در سینه داشت که نمی‏خواست به زبان آورد یا اینکه دیگران نمی‏توانستند درک کنند. امام فلسفۀ قیام خود را «امر به معروف و نهی از منکر» اعلام کرد؛ اما برای همه قابل درک نبود حرکتی که سرانجامش کشته شدن خود و اصحابش است، چگونه منشأ امر به معروف و نهی از منکر می‏تواند باشد؟ با اینکه توجیه سیاسی همه‌پسند تا پیش از عاشورا وجود نداشت، امام «بیعت» را نپذیرفت و نه تنها جوّ جامعه با امام نبود، بلکه به عکس، این قیام، بی‏نتیجه تلقّی می‏شد. درباره شهدای کارزارهای دیگر می‌توان گفت که استدلال و منطق مورد پسندشان و گاه تبلیغات و جوّ جامعه، آنان را به میدان شهادت می‏کشانَد، اما در قضیۀ کربلا تبلیغاتی به نفع امام نبود و تا پیش از عاشورا استدلال همه‏کس فهم برای این حرکت وجود نداشت؛ بلکه به عکس، این قیام، ناموفّق تلقّی می‏شد و تقریباً همه می‏دانستند که پایانش مرگ است. در چنین وضعی، عده‏ای تا پای جان از امام حمایت کردند. آنان به دنبال فلسفۀ قیام نبودند، بلکه تنها چیزی که آنان را به حمایت واداشت، ایمانشان به حضرت بود، خواه خودشان درک کنند که امام چه می‏کند و خواه ندانند و خواه جوّ موجود، قیام حضرت را تأیید کند یا نکند. اگر امام برمی‏گشت، همۀ آنها برمی‏گشتند و اگر بیعت می‏کرد، آنان نیز بیعت می‏کردند.

لذا تا آنجا که سخنان «شهدای کربلا» را دیده‌ام، آنها نمی‏گفتند: ما برای مبارزه با یزید یا با ظلم یا برای امر به معروف و نهی از منکر می‏جنگیم؛ بلکه می‏گفتند: ما خودمان را فدای امام می‏کنیم. چنین روحیه‏ای حتی در میان نوع اصحاب پیامبر(ص) و امام علی(ع) نبود. در جنگ‌های پیشین، پیامبر(ص)ˆ و امام علی(ع)†اصحاب را به نبرد دعوت می‏کردند؛ اما در این قضیه نه تنها امام(ع) اصحابش را در شب عاشورا تشویق به نبرد نکرد، بلکه بیعت خود را برداشت و اختیار را به آنان سپرد و شکست ظاهری را گوشزد کرد، حتی به آنان فرمود:

«دشمنان، تنها مرا می‏خواهند و پس از دست یافتن به من، دیگر کاری با شما ندارند».

عقل عادی اقتضا می‏کند حال که شکست مسلّم است و دشمنان، تنها در صدد دستگیری یا شهادت امام هستند و از دست اصحاب کاری ساخته نیست و از سوی دیگر، امام هم اجازۀ ترک میدان را داده، دیگر لزومی ندارد خود را به خطر بیندازند.اما اصحاب چنین نکردند و کشته شدن را ترجیح دادند.

دو گروه از دوستداران اهل‌بیت:، امام را یاری نکردند: یک عده، ترسوها و آنان که وابستگی مادی داشتند و گروه دیگر، کسانی بودند که نه ترسو بودند و نه دلبستگی به دنیا داشتند، اما اوضاع را تجزیه و تحلیل، و سبک و سنگین می‏کردند و با مصلحت‏اندیشی می‏خواستند کارها را پیش ببرند. پس کسانی به یاری امام شتافتند، که اهل این حرف‌ها نبودند. به عبارت دیگر، مجنون‏وار دنباله‏رو امام شدند.

جالب است که یکی از اصحاب به نام ضحّاک بن عبداللّه‏ در میدان جنگ وقتی دید تنها اهل‌بیت امام و دو نفر دیگر زنده مانده‏اند، کاملاً ناامید شد و از سیدالشهدا(ع) اجازۀ ترک میدان گرفت. حضرت به او اجازه داد و او از میدان جنگ فرار کرد.^[6] اگر هرکدام از شهدای کربلا چنین درخواستی می‌کردند، امام به آنها اجازه می‏داد، اما آنها چنین نکردند.

پس از عاشورا معلوم شد که امام و یاران او با شهادت خود، بهترین مشعل هدایت شده‌اند. اگر آن فداکاری‌ها نبود، مسلماً اسلام از نظر رشد و شکوفایی در وضعیت فعلی نبود. چه بسیار غیر شیعیانی که تحت تأثیر عزاداری سیدالشهدا(ع) و اصحاب او به تشیع گرویدند. شهدایی که خالصانه منشأ این همه آثار و برکات بودند، باید به آن مقام هم دست یابند. کسانی که می‌پندارند اگر در آن زمان زندگی می‏کردند، جزو اصحاب حضرت بودند، اگر به خوبی نکتۀ فوق را دریابند، متوجه می‌شوند که این پندارشان نادرست است و خدا را سپاس می‌گویند که در آن زمان نبودند. چنین نیست کسی که برای امام حسین(ع)† چند قطره اشک ریخت و حتی غش کرد، اگر در آن زمان بود، جزء اصحاب حضرت می‌شد.

زیارت قمر بنی ‏هاشم(ع)

پس از نماز جماعت مغرب و عشا در بارگاه سیدالشهدا(ع) دسته‏جمعی به طرف صحن باصفای حضرت ابوالفضل(ع) به راه افتادیم. در صحن، زیارت مخصوص حضرت را خواندیم، همراه ذکر مصیبت و اشعار روحانی کاروان و  آقای ابراهیمی.

پس از مراسم کوتاهی، به حرم مطهر باب الحوائج آقا ابوالفضل العباس(ع) مشرف شدیم؛ محلی که حاجتمندان فراوانی را از دور و نزدیک به خود جلب کرده و حاجت‌های بی‌شماری را روا داشته است.

سنگ‌های حرم ابوالفضل(ع) را که جای گلوله‌ها و تیرها بر آنها نمایان بود، تعویض کرده‏اند. به جای آنها، دیوارها را مانند حرم سیدالشهدا(ع) تا حدود سه متر سنگ مرمر نصب کرده‏اند و بالای آن در حال نصب کتیبه‏ای به عرض تقریبی هفتاد سانتی‌متر هستند. بر کتیبه، آیات قرآن نوشته شده است. شنیدم سنگ‌های قبلی را به موزه منتقل کرده‏اند. اما سنگ‌های حرم امام حسین(ع) همچنان برجای خود باقی است. این سنگ‌ها را هم می‏خواهند عوض کنند که ای کاش چنین نمی‏کردند. این سنگ‌ها بیانگر گوشه‏ای از تاریخ عراق، بلکه تاریخ ایران هستند. این سنگ‌ها نشان می‏دهند که مردم عراق و ایران با چه جنایتکاری روبه‏رو بوده‏اند. وجود این سنگ‌ها در حرم مطهر، بی‏احترامی به امام(ع) به حساب نمی‏آید که ناچار به تعویض آنها باشند.

چه خوب است «موزۀ جنایات رژیم صدام سفّاک» را تأسیس کنند و ابزار قتل و شکنجه به وسیله این رژیم را در آن نگهداری کنند و در معرض نمایش قرار دهند. اگر آن چرخ گوشت بزرگ را که پسر صدام، انسان‌ها را در آن تکه تکه می‏کرد تا به ماهیانش بدهد، و اگر آن حوض اسید را که انسان‌ها را در آن می‏انداختند و ذوب می‏شدند، در معرض دید قرار دهند، به حتم گردشگران فراوانی از سراسر جهان به خود جلب خواهد کرد. آیت الله سید احمد مددی بیرجندی، از قول یکی از سادات عراقی نقل کرد: «برادرم را به جرم فعالیت سیاسی علیه رژیم دستگیر کردند و در مقابل چشمان من، او را در ظرف اسید انداختند و تنها مقداری از موی او بالا آمد». جنایات صدام بیش از اینهاست؛ بگذاریم و بگذریم.

به طور کلی، هرسه بارگاه امام علی(ع) و امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع)‰ شباهت زیادی به هم دارند. هرسه حرم در وسط صحن‌های تقریباً هم­اندازه واقع‌اند و در صحن می‏توان حرم را طواف کرد؛ تقریباً شبیه صحن و سرای امام‏زاده آقا علی عباس ـ  در پنجاه ، شصت کیلومتری کاشان ـ اما با صحنی کوچک‏تر. هرکدام از سه بارگاه تنها یک ایوان با روکش طلا دارند و دو طرف ایوان‌ها دو گلدسته قرار دارد. تصاویر بارگاه عسکریین(ع)‡ در سامرا نشان می‏دهد که آن نیز به همین صورت است.

در هتل

پس از زیارت مختصر و بوسه بر ضریح حضرت ابوالفضل(ع)، به طرف هتل برای صرف شام برگشتیم. در اطراف دو حرم، سی‏دی‌های مختلف مدّاحی فارسی و عربی می‏فروشند.

شام عبارت است از: سوپ، دو سیخ گوشت، کمی ماکارونی، قدری پیاز خرد شده، نوشابه، ماست. دسر: گوجه، خیار، پرتقال، موز.

روی میوه‏ها سلفون[7] کشیده‌اند. در نجف تنها روز آخر چنین کردند. گویا گوشت‌های به سیخ کشیده، همان برگ در ایران است، اما برگ ایرانی کجا و برگ آنها کجا! آنها تخصّص در درست کردن برگ ندارند و شاید حوصلۀ دردسر آن را نداشته باشند. کباب برگ آن قدر سفت بود که جویدن آن برای من که بعضی دندان‌هایم را کشیده‏ام، خیلی مشکل بود. برای جویدن گوشت‌ها آن‌قدر چانه‏ام را حرکت دادم که همسفری از من پرسید: شما دندان مصنوعی دارید؟! جواب دادم: دندان من مصنوعی نیست، این برگ‌ها مصنوعی‏اند.

بیشتر غذاها تاکنون خوب و مناسب بوده است.

پی‌نوشت‌ها